Po ośmiu dekadach od ludobójstwa na Kresach Wschodnich, 14 lipca 2024, na podkarpackiej ziemi przy Via Carpatia w Domostawie, odsłonięto Narodowy Pomnik „Rzeź Wołyńska” autorstwa mistrza Andrzeja Pityńskiego. Upamiętnienie Ofiar, pomimo przeciwnościom a dzięki wytrwałości i uporowi wielu, doczekało się wreszcie finału – tak rozpoczyna tradycyjne słowo od naczelnego red. Ireneusz Bruski do najnowszej edycji „Ostoi”, która uakzuje się w 3. kwartale br., już po odsłonięciu Pomnika w Domostawie.

Zatem oddajmy głos naczelnemu…

Przed laty Jan Zaleski, ojciec ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego pisał w pamiętniku, że „Kresowian zabito dwukrotnie, raz przez ciosy siekierą, drugi raz przez przemilczenie”. Kilka lat temu PSL-owski
marszałek Sejmu dodawał: „oby teraz niezabito ich po raz trzeci przez zapomnienie”. Jak widać Polacy nie zapomnieli!

Potrzeba jednak było aż ośmiu dekad trudnych powojennych losów Polaków z Kresów, którzy uchronili żywą pamięć o swoich bliskich okrutnie zamordowanych przez ukraińskich sąsiadów. Po trzeba było ośmiu dekad pracy różnych stowarzyszeń kresowych; kilka z nich
połączyło siły w ramach Patriotycznego Związku Organizacji Kresowych i Kombatanckich.

Przy przemilczaniu i zakłamywaniu historii przez powojenne władze, rodziny ofiar odegrały kluczową rolę w przypominaniu tej tragedii, a ich pełne determinacji starania zaowocowały tym, że zbrodnia ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej jest dziś szerzej uznawana i upamiętniana w Polsce. Pomniki, publikacje, filmy i badania histo
ryczne są świadectwem tego, że pamięć o Ofiarach rzezi jest nie tylko hołdem Tym, którzy zginęli, ale także ostrzeżeniem przed konsekwencjami nienawiści i przemocy.

Wielu członków rodzin, jak choćby z Prabut na Powiślu, gdzie znalazła się potężna grupa osadników z Kresów, brało udział w pielgrzymkach na Wołyń, gdzie próbowali odnaleźć miejsca, w których ich bliscy zginęli. Przeszkodą było to, że wiele z tych miejsc zostało zrównanych z ziemią, a dokumentacja tamtych wydarzeń była szczątkowa. Mimo to udało się im odkryć i upamiętnić część z tych miejsc stawiając krzyże, tablice pamiątkowe czy organizując Msze św. w intencji pomordowanych.

Dzisiaj pamięć o zbrodni wołyńskiej, choć przez lata była prywatna i nieoficjalna, stała się częścią narodowej tożsamości historycznej. W 2016 roku Sejm, oddając cześć pomordowanym i w trosce o pamięć
o tych tragicznych wydarzeniach, podjął (nie bez sprzeciwu niektórych) uchwałę ustanawiającą 11 lipca – Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II RP. Jednakże samo podejście władz do godnego upamiętnienia Ofiar ludobójstwa pozostawiało (i pozostawia) wiele do życzenia. Z jednej strony zaczęto oficjalnie o zbrodniach mówić, to z drugiej dominuje jakaś przedziwna bierność. Zawsze pojawia się coś,
co uniemożliwia stanięcie w prawdzie…

Wszyscy znamy podejście rządzących i im usłużnych mediów do rodzin Ofiar, do duszpasterza Kresowian ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, czy do wybitnego polskiego rzeźbiarza – Andrzeja Pityńskiego, który w darze przekazał swoje dzieło upamiętniające Ofiary tej straszliwej zbrodni. O tym wszystkim wspominano m.in. podczas uroczystości
w Domostawie, w miejscu, gdzie stanął Pomnik i gdzie powstaje Narodowy Memoriał Ofiar Ludobójstwa na Kresach Wschodnich. O tym wszystkim piszemy na łamach obecnego wydania „Ostoi”.

Zamierzona i zorganizowana przez Ukraińców akcja fizycznej eksterminacji ludności polskiej na tle narodowościowym – zbrodnia wołyńska to było ludobójstwo, zagłada. Jednak sposób mordowania Polaków było czymś tak niewyobrażalnie okrutnym, że właściwym na jego określeniem – jak wskazał przed laty w swoich tekstach prof. Ryszard Szawłowski (1929-2020) – jest łaciński zwrot: genocidium atrox czyli ludobójstwo straszliwe, dzikie, okrutne!

W lipcu 2024 roku Ofiary ludobójstwa upamiętniono na polskiej ziemi wyjątkowym pomnikiem-świadectwem. Obecnie czas na obecne ziemie ukraińskie… na ekshumacje, na godny pochówek chrześcijański i godne upamiętnienie Ofiar genocidium atrox!

Ireneusz St. Bruski

Pod honorowym patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Mazowieckiego i Marszałka Województwa Wielkopolskiego, w Domu Literatury w Warszawie, 17 czerwca 2022 roku, odbyła się XXVI edycja Gali Nagród im. Witolda Hulewicza.

Nagroda im. Witolda Hulewicza powstała w 1995 roku, w 100. rocznicę urodzin Witolda Hulewicza (1895-1941), za zgodą i przy wsparciu Jego najbliższych: córki Agnieszki i jej męża Romana Feilla. Corocznie Jury i Kapituła Nagrody przyznaje wyróżnienia w tych dziedzinach twórczości, działań społecznych i gospodarczych, zwłaszcza tych, które były bliskie Witoldowi Hulewiczowi.

Za rok 2021 uhonorowano 19. laureatów z Polski oraz z Włoch i Wielkiej Brytanii.

Wielką Nagrodę im. Witolda Hulewicza otrzymał Ernest Bryll – poeta, prozaik, dramaturg, autor tekstów piosenek, tłumacz, ambasador RP w Irlandii (1991-1995), członek polskiego i irlandzkiego PEN Clubu – za całokształt twórczości poetyckiej. Nagrodę finansową ufundował Marszałek Województwa Mazowieckiego.

Wielką Nagrodę Honorową im. Witolda Hulewicza przyznano pośmiertnie Andrzejowi Pityńskiemu (1947-2020) – polskiemu rzeźbiarzowi rodem z Ulanowa na Podkarpaciu, mieszkającemu i tworzącemu w Stanach Zjednoczonych, twórcy monumentalnych dzieł nawiązujących do wydarzeń z dziejów Polski, Kawalerowi Orderu Orła Białego – za wierną służbę Ojczyźnie.

Nagrodę w imieniu Rodziny Mistrza odebrali: dr Witold Zych i wójt Zbigniew Walczak.

Nagrodę Grand Prix im. Witolda Hulewicza za rok 2021 otrzymał
Krzysztof Dybciak – poeta, eseista, historyk i teoretyk literatury, kierownik Katedry Literatury XX wieku UKSW, profesor nauk humanistycznych, autor wydanej w 2021 roku książki Pisarstwo Karola Wojtyły – Jana Pawła II w oczach krytyków i uczonych oraz Pisarz, który został papieżem. Twórczość Karola Wojtyły – Jana Pawła II – za działalność naukową.

Za rok 2021 przyznano trzy Nagrody Honorowe im. Witolda Hulewicza:

Włodzimierz Bodnar – lekarz pediatra, specjalista chorób płuc wraz z Zespołem Przychodni OPTIMA w Przemyślu – otrzymał Nagrodę za oddanie w walce o zdrowie i życie Polaków w czasie pandemii.

Małgorzata Niczuk – założycielka Galerii Usługa Jazz Bar w Olsztynie, miejsca sztuki i muzyki, oazy twórczości artystycznej, wystaw, wieczorów autorskich, koncertów i spektakli teatralnych – otrzymała Nagrodę za promocję kultury i sztuki oraz mecenat nad twórcami.

Zbigniew Walczak – wójt Gminy Jarocin i Rada Gminy Jarocin za podjęcie decyzji o przyjęciu Pomnika „Rzeź Wołyńska” Andrzeja Pityńskiego upamiętniającego ofiary ludobójstwa Polaków na Kresach Wschodnich i wystawieniu go przy Via Carpatia.

W gronie laureatów Nagród im. Witolda Hulewicza za rok 2021 znaleźli się następujący twórcy:

Witold Żylicz z Gdańska – wnuk Bohdana Hulewicza (1888-1968), który przekazał Stowarzyszeniu im. Witolda Hulewicza prawa do przekładu na język niemiecki Wesela Stanisława Wyspiańskiego – otrzymał Nagrodę za ochronę spuścizny rodu Hulewiczów.
Nagrodę ufundował Marszałek Województwa Wielkopolskiego.

Witold Zych z Tarnobrzega – doktor historii sztuki, inż. budownictwa, który sprawował nadzór nad pracami konserwatorskimi w zamkach w Baranowie Sandomierskim, Krasiczynie i Ujeździe oraz którego sukcesem było odnalezienie, uważanego za zaginiony, tryptyku ołtarzowego Jacka Malczewskiego z kaplicy zamku w Baranowie Sandomierskim, a także zainicjowanie rekonstrukcji kaplic w zamkach w Krasiczynie i Baranowie, promotor twórczości Andrzeja Pityńskiego i problematyki rzeźby monumentalnej – otrzymał Nagrodę za monografię pt. Andrzej Pityński. Rzeźbiarz.

Andrzej Suchcitz z Londynu – historyk, archiwista, publicysta, kierownik Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie, współpracownik komisji do badania dziejów Polskich Władz Centralnych na Uchodźstwie przy Wydziale Historyczno-Filozoficznym PAU – otrzymał Nagrodę w dziedzinie nauk historycznych.
Nagrodę w imieniu Laureata odebrała podczas Gali pani Zofia Szlenkier.

Joanna Pogórska z Tarnowa koło Garwolina – działaczka społeczna i donatorka, wieloletnia prezes Fundacji „Ostoja Przy Wiśle”, współfundatorka kaplicy w Tarnowie koło Wilgi jako wotum wdzięczności Pani Jasnogórskiej, twórczyni konkursu „Pamięć nieustająca”, honorowa członek Zgrupowania Armii Krajowej „Gustaw” – „Harnaś” – otrzymała Nagrodę za działalność społeczną.

Anna Mieszczanek z Warszawy – publicystka i dziennikarka, animatorka społeczna, psycho-edukatorka w konfliktach i kryzysach rodzinnych, mediatorka rodzinna; autorka bestsellerowej rozmowy-eseju z Wojciechem Eichelbergiem pt. Jak wychowywać szczęśliwe dzieci, ostatnie jej książki to: Przedwojenni. Zawsze był jakiś dwór i Dzień bez Teleranka. Jak się żyło w stanie wojennym – otrzymała Nagrodę na twórczość publicystyczną.

Krystyna Gucewicz-Przybora z Mińska Mazowieckiego – pisarka i poetka, reżyser, autorka scenariuszy widowisk teatralnych i programów telewizyjnych, twórczyni spotkań z poezją w Teatrze Narodowym tzw. „Ostrych Dyżurów Poetyckich” będących największym przedsięwzięciem charytatywnym polskiego środowiska aktorskiego, dobry duch Domu Artystów w Skolimowie – otrzymała Nagrodę za działalność na polu kultury w połączeniu z troską o drugiego człowieka.
Dyplom oraz nagroda pieniężna, którą ufundował Związek Artystów Scen Polskich, zostanie wręczona Laureatce w późniejszym terminie.

Małgorzata Chomicz z Perugii – artysta grafik, absolwentka Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, profesor sztuki, pierwsza w dziejach Indira Kala Sangeet University Khairagarh w Indiach visiting professor, publicystka, autorka ponad 65. wystaw indywidualnych, laureatka wielu prestiżowych nagród międzynarodowych – otrzymała Nagrodę w dziedzinie sztuk plastycznych.

W związku z faktem, że Laureatka obecnie realizuje wystawę we Francji, dyplom oraz nagroda pieniężna, którą ufundował Marszałek Województwa Wielkopolskiego, zostanie wręczona w późniejszym terminie.

Leszek Bednarczuk z Krakowa – językoznawca, indoeuropeista i celtolog, członek Polskiej Akademii Umiejętności, profesor nauk humanistycznych, związany z Wilnem, autor prac o Wielkim Księstwie Litewskim, a także o tym, gdzie rodził się język polski – otrzymał Nagrodę w dziedzinie literatury.

Krzysztof Barszczewski z Serocka – artysta stolarz, amator przyrodnik, ornitolog, opiekun ptactwa w okolicy Serocka oraz pasjonat artystycznego kształtowania drzew i krzewów – otrzymał Nagrodę za niezwykle pasje, służące lokalnej społeczności.
Nagrodę finansową ufundował Marszałek Województwa Mazowieckiego

Maksymilian Adamski z Warszawy – dziennikarz prasy ludowej, autor opracowania i wyboru tekstów misteriów religijnych i obyczajowych, wydanych przez Wydawnictwo Apostolicum w Ząbkach – otrzymał Nagrodę za popularyzację obrzędów ludowych i misteriów religijnych. Nagrodę finansową ufundował Marszałek Województwa Mazowieckiego.

W bieżącym roku Kapituła Nagrody im. Witolda Hulewicza powróciła do przyznania Nagrody Młodych… za rok 2021 otrzymały ją Małgorzata Jaroszek (absolwentka studiów licencjackich z dziennikarstwa i komunikacji społecznej na UKSW, studentka studiów magisterskich na tymże kierunku oraz w Szkole Filmowej na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach) i Joanna Jaroszek (studentka I roku kierunku lekarskiego Collegium Medicum na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego) z Radomia – wolontariuszki, zaangażowane w działalność Instytutu Myśli Schumana w Polsce, m.in. w ramach projektów „Wigilia Bez Granic”, „Wielkanoc Bez Granic”, „Życie Bez Granic”.

Podczas Gali w Auli warszawskiego Domu Literatury zabrzmiały utwory Fryderyka Chopina, które zagrał młody pianista – Michał Domagała, uczeń Szkoły Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gąbinie i Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły w Kutnie, laureat konkursów pianistycznych.

Sponsorem strategicznym XXVI Gali Nagród im. Witolda Hulewicza był KGHM Polska Miedź SA.

Partnerem wydarzenia, organizowanego od 2014 roku przez Stowarzyszenie im. Witolda Hulewicza, był Związek Artystów Scen Polskich, Fundacja Domu Literatury w Warszawie oraz Redakcja Redakcja czasopisma społeczno-kulturalnego „Ostoja. Sztuka – Literatura – Społeczeństwo”.

Patronat medialny objęły Fundacja Niezależny Fundusz Kultury „PolCanArt”, portal internetowy „Się Myśli” oraz media Stowarzyszenia im. Witolda Hulewicza.

isb